રવી
રવી વાવણી કેલેન્ડર 2026 ગુજરાત: પાક, સમય અને બિયારણ દર
ગુજરાતના ખેડૂતો માટે વ્યવહારુ રવી 2026–27 વાવણી કેલેન્ડર — ચોમાસા પછી ઘઉં, ચણા, રાઈ, ધાણા અને ઘાસચારો ક્યારે વાવવો, સાથે બિયારણ દર, અંતર અને ઉત્પાદન નક્કી કરતી પિયત.
વર્ષા સીડ્સ એગ્રોનોમી ટીમ દ્વારા · અપડેટ Fri Oct 02
ખરીફ કરતાં રવી ધીરજનું ફળ આપે છે. અહીં વરસાદ પાછળ દોડવાનું નથી — જમીનમાં ભેજ પહેલેથી સંગ્રહાયેલો છે, અને ખરો નિર્ણય એ છે કે બીજ ક્યારે નાખવું. બહુ વહેલું ગરમ જમીનમાં વાવો તો ઘઉંમાં ફૂટ આવ્યા વિના ડૂંડા બેસી જાય; બહુ મોડું વાવો તો દાણા ભરાતી વખતે ફેબ્રુઆરીની ગરમી આવી પડે. આ કેલેન્ડર રવી 2026–27 માં ગુજરાતભરમાં શું વાવવું અને ઉત્પાદન ખરેખર શેનાથી વધે તે જણાવે છે.
મોસમ ક્યારે ખૂલે છે
ચોમાસાની વિદાય પછી, સામાન્ય રીતે ગુજરાતમાં ઓક્ટોબરની શરૂઆતથી મધ્ય સુધી રવી વાવણી શરૂ થાય છે. બે સંકેત બતાવે છે કે સમય થયો:
- જમીન ઠંડી પડી છે. રવી પાકને વાનસ્પતિક અવસ્થામાં ઘટતું તાપમાન જોઈએ.
- જમીનમાં ઉગાવા પૂરતો સંગ્રહિત ભેજ છે, અથવા તમે વાવણી પહેલાં એક પિયત આપી શકો છો.
ચણા, રાઈ અને ધાણા ઓક્ટોબરના મધ્યથી મોસમની શરૂઆત કરે છે. ઘઉં પછી નવેમ્બરમાં, જમીનનું તાપમાન ખરેખર ઘટે ત્યારે.
રવી 2026–27 પાક પ્રમાણે વાવણી સમય
| પાક | વાવણી સમય (ગુજરાત) | બિયારણ દર | અંતર (હાર × છોડ) |
|---|---|---|---|
| ચણા — દેશી | 15 ઓક્ટો – 15 નવે | 70–80 કિ.ગ્રા./હે. | 30 × 10 સે.મી. |
| ચણા — કાબુલી | 15 ઓક્ટો – 15 નવે | 90–100 કિ.ગ્રા./હે. | 30 × 10 સે.મી. |
| રાઈ | 10 ઓક્ટો – 10 નવે | 4–5 કિ.ગ્રા./હે. | 45 × 15 સે.મી. |
| ધાણા | 15 ઓક્ટો – 15 નવે | 15–20 કિ.ગ્રા./હે. | 30 × 15 સે.મી. |
| ઘઉં — સમયસર, પિયત | 1 – 20 નવે | 100–125 કિ.ગ્રા./હે. | 20–22 સે.મી. હાર |
| ઘઉં — મોડું | 21 નવે – 15 ડિસે | 125–150 કિ.ગ્રા./હે. | 18–20 સે.મી. હાર |
| બરસીમ (ઘાસચારો) | ઓક્ટો – નવે | 25–30 કિ.ગ્રા./હે. | છંટકાવ / 30 સે.મી. હાર |
| રજકો (લ્યુસર્ન) | ઓક્ટો – નવે | 20–25 કિ.ગ્રા./હે. | 30 સે.મી. હાર |
| ઓટ (ઘાસચારો) | ઓક્ટો – નવે | 80–100 કિ.ગ્રા./હે. | 25 સે.મી. હાર |
આને ચોક્કસ તારીખ નહીં પણ સમયગાળો ગણવો. સ્થાનિક જમીનનો પ્રકાર, બાકી રહેલો ભેજ અને પિયતની ઉપલબ્ધતા તેને અઠવાડિયું આમતેમ ખસેડે છે.
રવી ઉત્પાદન નક્કી કરતા ત્રણ નિર્ણય
1. વાવણીની તારીખ, ખાસ કરીને ઘઉં માટે
કેલેન્ડરમાં ઘઉં સૌથી ઓછો માફ કરનારો પાક છે. ગુજરાતના મોટા ભાગમાં પિયત ઘઉં માટે 1–20 નવેમ્બર સમયસર વાવણી છે, અને નવેમ્બરનો મધ્ય ઉત્તમ. ત્યાર પછી દરેક દિવસના વિલંબે આશરે 1–1.5 ટકા ઉત્પાદન ઘટે છે, કારણ કે દાણા ભરાવાનો સમય ફેબ્રુઆરીની વધતી ગરમી સાથે ટકરાય છે. મોડું વાવવું જ પડે તો બિયારણ દર 125–150 કિ.ગ્રા./હે. કરવો અને હાર સાંકડી રાખવી.
2. વાવણી પહેલાં બીજ માવજત
સૌથી સસ્તું અને સૌથી વધુ વળતર આપતું પગલું. દરેક રવી બીજને ભલામણ કરેલ ફૂગનાશકથી માવજત આપો. ચણામાં ફૂગનાશક પછી યોગ્ય રાઇઝોબિયમ કલ્ચર આપો — ગાંઠો પાકને પોતાનો નાઇટ્રોજન પૂરો પાડે છે અને ખર્ચ નહિવત્ છે. સુકારાવાળી જમીનમાં સુકારા-સહનશીલ ચણાની જાત જ ખરી પહેલી સુરક્ષા છે.
3. વધુ પિયત નહીં, યોગ્ય અવસ્થાએ પિયત
રવીમાં વધુ પાણી એટલે સારું નહીં. મહત્વ એ અવસ્થાઓનું છે:
| પાક | પિયત | સૌથી મહત્વની અવસ્થા |
|---|---|---|
| ઘઉં | 4–6 | મુગટ-મૂળ, વાવણીના 20–25 દિવસે |
| ચણા | 1–2 હળવી | શીંગ વિકાસ |
| રાઈ | 2–3 | ફૂલ અને દાણા ભરાવો |
| ધાણા | 3–4 | ફૂલ અને બીજ બેસવું |
ઘઉંની મુગટ-મૂળ પિયત ચૂકી જવાથી મોસમની બીજી કોઈ પણ એક પિયત ચૂકવા કરતાં વધુ નુકસાન થાય છે. સામે પક્ષે, ચણા અને રાઈમાં વધુ પાણી આપવાથી વાનસ્પતિક વૃદ્ધિ વધે છે અને સુકારો આવે છે.
તમારા ખેતર માટે રવી પાકની પસંદગી
- કપાસ કે મગફળી પછી, મર્યાદિત પાણીમાં: ચણા અથવા રાઈ. બંને સંગ્રહિત ભેજમાં વવાય છે અને બહુ ઓછી પિયત માંગે છે.
- ખાતરીવાળી પિયત હોય તો: સમયસર વાવેલા ઘઉં પ્રતિ હેક્ટર સૌથી વધુ વળતર આપે છે.
- પશુપાલન અને ઘાસચારા માટે: ઓક્ટોબરમાં વાવેલા બરસીમ, રજકો અને ઓટ આખો શિયાળો લીલો ઘાસચારો આપે છે.
- ટૂંકા રોકડિયા પાક માટે: ધાણા સારી રીતે બંધબેસે છે અને આંતરપાક માટે અનુકૂળ છે.
સારાંશ
જમીન ઠંડી પડે તેની રાહ જુઓ, ઓક્ટોબરના મધ્યથી ચણા અને રાઈ અને નવેમ્બરના પહેલા ત્રણ અઠવાડિયામાં ઘઉં વાવો, બીજની માવજત અને કલ્ચર આપો, અને ઘઉંમાં મુગટ-મૂળ પિયત તથા ચણામાં શીંગ અવસ્થાની રક્ષા કરો. આખી મોસમ આ થોડા અઠવાડિયામાં નક્કી થાય છે.
ઘઉં પાક માર્ગદર્શિકા વાંચો, પછી આવતી રવી માટે વર્ષા સુવર્ણ ઘઉં, નિરવ ચણા, મિશ્વા રાઈ અને હરિતમ ધાણા જુઓ.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
ગુજરાતમાં રવી વાવણી ક્યારે શરૂ થાય છે?
ચોમાસું વિદાય લે તેમ ઓક્ટોબરની શરૂઆતથી મધ્ય સુધીમાં રવી વાવણી શરૂ થાય છે. ચણા, રાઈ અને ધાણા ઓક્ટોબરના મધ્યથી વવાય છે, અને ઘઉં નવેમ્બરમાં આવે છે. જમીનનું તાપમાન ઘટે પછી જ વાવવું — ગરમ જમીનમાં વાવેલા ઘઉંમાં ફૂટ ઓછી આવે છે અને ઉત્પાદન ઘટે છે.
કપાસ કે મગફળી પછી ગુજરાતમાં કયા રવી પાક શ્રેષ્ઠ છે?
કપાસ કે મગફળી પછી ચણા અને રાઈ બે સૌથી મજબૂત વિકલ્પો છે. બંને સંગ્રહિત ભેજમાં વવાય છે, ઓછી પિયત માંગે છે અને પછીના પાક માટે પોષક તત્વો પૂરાં પાડે છે. જ્યાં પિયતની ખાતરી હોય ત્યાં સમયસર વાવેલા ઘઉં પ્રતિ હેક્ટર સૌથી વધુ વળતર આપે છે.
ગુજરાતમાં ઘઉંની સાચી વાવણીનો સમય કયો છે?
પિયત ઘઉં માટે સમયસર વાવણી 1–20 નવેમ્બર છે, મોટા ભાગના મેદાની વિસ્તારમાં નવેમ્બરનો મધ્ય ઉત્તમ. મોડી વાવણી 21 નવેમ્બરથી આશરે 15 ડિસેમ્બર સુધી ચાલે છે અને દરેક દિવસના વિલંબે આશરે 1–1.5 ટકા ઉત્પાદન ઘટે છે, તેથી મોડું વાવો ત્યારે બિયારણ દર થોડો વધારવો.
રવી પાકને કેટલી પિયત જોઈએ?
પાક પ્રમાણે ઘણો ફેર પડે છે. ઘઉંને 4–6 પિયત જોઈએ, જેમાં મુગટ-મૂળ અવસ્થા (20–25 દિવસ) સૌથી મહત્વની. ચણાને ઘણી વાર માત્ર એક-બે હળવી પિયત અને રાઈને બે-ત્રણ પૂરતી છે. ચણા અને રાઈમાં વધુ પિયત આપવાથી ઉત્પાદન નહીં પણ વાનસ્પતિક વૃદ્ધિ અને સુકારો વધે છે.
ભલામણ કરેલ વર્ષા સીડ્સ ઉત્પાદનો
સંબંધિત વાંચન
યોગ્ય બીજ પસંદ કરવામાં મદદ જોઈએ છે?
ડીલર પૂછપરછ, ઉત્પાદન ભલામણો અને પ્રદેશ-વિશિષ્ટ ખેતી માર્ગદર્શન માટે વર્ષા સીડ્સ ટીમ સાથે વાત કરો.